در فرآیند مترهبندی و برآورد پروژههای عمرانی، مقادیر مصالح مورد نیاز همواره باید بر اساس ضرایب مشخصی افزایش یابد. این افزایش به دلیل وجود افت و دورریز مصالح است که در مراحل مختلف کار اجتنابناپذیر میباشد.
۱. تعریف افت مصالح در مترهبندی
افت مصالح چیست؟
افت مصالح به درصدی از حجم یا وزن مصالح اطلاق میشود که به دلیل تلفات، دورریز، یا تغییرات وزنی/حجمی ناشی از فرآیندهای اجرایی، در نهایت از مقدار محاسباتی اولیه کسر شده و به مصرف نهایی نمیرسد. لحاظ کردن این درصد در برآورد، تضمینکننده تأمین کامل مصالح در طول پروژه است.
۲. عوامل مؤثر بر افت مصالح در تهیه ملاتهای ساختمانی
عوامل ایجاد تلفات برای گروههای مختلف مصالح ساختمانی متفاوت است. در اینجا، مهمترین دلایل افت برای مصالح مورد استفاده در تهیه ملات بررسی شده است:
۲.۱. عوامل افت در ماسه و سنگ موزاییک (مصالح دانهای)
برای مصالح دانهای که اغلب به صورت فله حمل و انبار میشوند، عوامل زیر منجر به اتلاف میشوند:
- حمل و نقل: تلفات ناشی از ریزش حین جابجایی.
- تخلیه و انبارش: مخلوط شدن با خاک و آلودگیهای محیطی در اثر تخلیه روی زمین خاکی.
- نقص در اندازهگیری: نوسان در حجم یا وزن به علت نقص یا عدم دقت در وسایل اندازهگیری.
۲.۲. عوامل افت در مواد چسبنده ملات
مواد چسبنده مانند سیمان، گچ، خاک، خاک سنگ و پودر سنگ نیز مستعد تلفات هستند:
- آسیب بستهبندی: پاره شدن کیسهها در حین حمل و نقل یا باز کردن.
- شرایط محیطی: پراکنده شدن و از دست رفتن مواد به دلیل وزش باد.
- آلودگی: مخلوط شدن با خاک یا سایر مواد حین مصرف.
۲.۳. عوامل افت در فرآیند تولید آهک (کشتن و پودر کردن)
فرآیند شیمیایی و فیزیکی تبدیل سنگ آهک به آهک فعال نیز مستعد ضرر و زیان است:
- نقص در توزین: نوسان وزن سنگ آهک اولیه به دلیل استفاده از وسایل اندازهگیری غیردقیق.
- کیفیت پخت: نپختن کامل سنگ آهک در کوره و باقی ماندن مواد نسوخته.
- تلفات شیمیایی: از بین رفتن بخشی از آهک فعال شده به دلیل واکنش با رطوبت (حل شدن در آب).
- تلفات الک: باقی ماندن مقداری از سنگ آهک نشکفته بهصورت دانههای ریز روی الک هنگام پودر کردن.
۳. جدول مقادیر افت مصالح
در جداول فنی متره، مقادیر این افتها برای هر نوع مصالح و شرایط اجرایی خاص، به درصد مشخصی تعیین و در برآورد لحاظ میگردد.
